Inleiding: Waar staat u?

‘Als we niet opletten weet straks niemand meer hoe onze vlag er uit ziet (…)De taal verloedert, kennis van vaderlandse geschiedenis is bij velen bedroevend slecht en het Wilhelmus wordt vaak slechts mee gemompeld.’

-Geert Wilders-

Geert Wilders is negatief over de nationale identiteit van Nederland, hij ziet deze identiteit in de verdrukking komen door het multiculturalisme. Hoewel het beeld kan leven dat Geert Wilders de oorzaak is van het hernieuwde debat over de nationale identiteit, is dit niet het geval. Het debat over de Nationale Identiteit is weer opgerakeld in de jaren ’90 toen de Europese integratie zover vorderde dat de angst ontstond dat de Nederlandse identiteit verloren zou gaan, men trachtte die identiteit toen te definiëren. Het definiëren van deze identiteit blijkt niet gemakkelijk te zijn, sterker nog het blijkt onmogelijk om één universele Nederlandse identiteit te ontdekken. Prins Maxima kwam daar ook achter. Toen in 2007 een wetenschappelijk rapport gepubliceerd werd door de WRR over het thema ‘nationale identiteit’, sprak prinses Maxima tijdens de publicatie van dit rapport haar twijfel uit over het bestaan van deze specifiek Nederlandse nationale identiteit. Dit werd haar kwalijk genomen door onder andere Geert Wilders. Waarom is dit zo’n confronterende conclusie voor veel Nederlanders? Blijkbaar is de moderne Nederlander in een identiteitscrisis gekomen en komt hij daar uit zichzelf niet uit.

Kunnen christenen geen oplossing bieden voor het probleem van de nationale identiteit? Christenen hebben heel wat oudere papieren voor hun identiteit. Deze liggen geworteld in een millennia oude traditie. Terwijl wij deze gefundeerde identiteit bezitten, leven we ook in een seculiere maatschappij die blijkbaar haar identiteitspapieren kwijt is. Deze spanning is tegelijkertijd voor de christenstudent anno 2009 een uitdaging. Daarom is de positie van onze religieuze identiteit ten opzichte van de nationale identiteit de vraag voor deze WinterConferentie.

De eerste lezing laat vooral een beeld van onze maatschappij zien en gaat in op de vraag wat nu precies bedoeld wordt met ‘ nationale identiteit’, wat is nu eigenlijk het probleem in onze samenleving? In de tweede lezing, die door G.C. den Hertog gegeven wordt, zal dit maatschappelijke probleem vanuit Bijbels perspectief benaderd worden. In de laatste lezing zal Esther Jonker ingaan op de plaats van de religieuze identiteit van ons als christenen binnen de nationale identiteit. Wat is onze taak en uitdaging daarin?

We hopen dat u na deze conferentie meer helderheid heeft over uw positie en taak in de seculiere maatschappij, oftewel waar u staat in deze maatschappij. Wij zien uit naar een goede conferentie!

Met amicale groet,

Uw thema-commissie

Ama. Jentine van Hattem (P)
Ama. Alieke Hofland
Am. Jan Willem Kosten
Ama. Marjolein Meijer
Ama. Margreet Mulderij
Ama. Elzelien Stolk

Conferentiepraeses

De conferentiepraeses voor deze wico is am. Gerco den Hertog. Am. Gerco heeft biologie gestudeerd in Wageningen en is zeven jaar lid geweest van het C.S.F.R. dispuut aldaar. In 2005 zat hij in het landelijk bestuur van de C.S.F.R., een bestuur wat zich gedurende het bestuursjaar veel bezig hield met identiteitsvorming. In 2007 is hij getrouwd met Fransciska waarnaar ze een half jaar in Tanzania hebben gewoond voor een afstudeerproject. Am. Gerco doet nu promotieonderzoek naar allergieën aan de universiteit Wageningen. Hieronder volgt een inleiding op het thema door am. Gerco den Hartog.

Waarom praten wij Nederlanders over wie wij zijn?

Typisch C.S.F.R.

Het thema nationale identiteit ligt verrassend dicht bij de motieven voor de oprichting van de C.S.F.R.. Een belangrijke motivatie was om met elkaar de gereformeerde beginselen vast te houden en de confrontatie aan te gaan met de moderne cultuur. Met andere woorden: wat er in Nederland gebeurde werd niet onverschillig genegeerd maar aan een christelijke reflectie onderworpen. In deze lijn van denken is ook het thema nationale identiteit geagendeerd. Het doel is om te komen tot een christelijke reflectie op de nationale identiteit.

Oorzaken

In de introductie van de themacommissie kunt u lezen dat er symptomen zijn van een nationale identiteit in crisis. Uit de maatschappelijke discussie blijkt dat er behoefte is aan meer duidelijkheid over onze Nederlandse identiteit. Deze behoefte kan betekenen dat er veel veranderd is waardoor we gaan twijfelen; zijn we nog wel zo Nederlands als we waren? Hier wil ik kort wat mogelijke oorzaken noemen voor het huidige debat over de nationale identiteit.

Een concreet voorbeeld is de ontwikkeling (verharding en concretisering) in het debat over integratie van immigranten, wat niet los te denken is van Nederlandse problemen en het internationale terrorisme. Het integratiedebat kan als graadmeter voor onze identiteitsdiscussie dienen omdat het onder andere gaat over hoe wij ons verhouden ten opzichte van andere culturen. Het internationale terrorisme heeft impact op de mensen. Daarbij komt de toenemende globalisering en de laatste decennia ook over Europeanisering. Het is niet verwonderlijk dat onder deze toenemende internationale oriëntatie een behoefte ontstaat om ook Nederlander te blijven.

Een tweede aandachtspunt op cultureel vlak. Nederland is een geïndividualiseerde maatschappij, een term die op de C.S.F.R. wel vaker klinkt. Als in de maatschappij het individu de boventoon voert, het individu zichzelf moet ontplooien en manifesteren, verplaatsen grotere verbanden meer naar de achtergrond. Het individu is uitgangspunt in veel discussies en zo is ook het individu uitgangspunt in de zoektocht naar de nationale identiteit: de persoonlijke perceptie speelt een significante rol. Die perceptie berust niet alleen op feitelijkheden maar ook op gevoelens en angsten en beweegt mee met berichten in de media. Dit kan betekenen dat het probleem meevalt en op te lossen is door in te spelen op deze perceptie. Anderzijds lost inspelen op de perceptie de fundamentele oorzaak van het individu als uitgangspunt niet op en doet het weinig af aan potentiële ondermijning van de sociale cohesie als burgers zich vertwijfeld verhouden ten opzichte van elkaar.

Tot slot speelt de afbraak van de zuilen en de relativering van structuren en hiërarchie ook een rol. Mensen identificeren zich minder met instanties en hebben minder waardering voor bekleders van gezag. De hiërarchie in de organisatie van ons land speelt slechts een beperkte rol in het bewustzijn en daarmee ontbreekt die samenbindende factor ook in de perceptie van veel mensen.

De conferentie

Er zijn meer factoren te noemen, zoals het denken over vrijheid, de opkomst van de beeldcultuur, gebrek aan nationale trots voor helden etc. Bovenstaande oorzaken zijn slechts een aanzet en laten zien dat het debat zeker niet beperkt is tot het politieke domein. In de eerste lezing op de WiCo krijgt u een uitgebreider overzicht van het identiteitsdebat en de mogelijke factoren. Het vervolg van de conferentie richt zich meer op perspectieven vanuit het christelijke gedachtegoed. De tweede lezing vormt een contrast met de eerste lezing: hoe spreekt God over Zijn volk Israël en hoe handelt God nu met de volken. De derde lezing integreert de eerste twee en staat voor de uitdaging om de verbinding te maken met de moderne tijd. Tijdens de verschillende lezingen kunt u de driehoek Individu, collectief en God/religie in het achterhoofd houden.

Verder is er een ruime keuze aan workshops. Nieuw dit jaar zijn de columns door mede-civieten. De themacommissie is er in geslaagd een interessant thema neer te zetten. Er valt weer veel te leren vanuit verschillende invalshoeken. Als conferentiepreses zie ik er verder naar uit met u weer de amicaliteit te proeven.

Amicaliter,

Gerco den Hartog

Lezing 1: Op zoek naar houvast? De hernieuwde zoektocht naar nationale identiteit

De discussie over de Nederlandse identiteit is door de jaren heen regelmatig gevoerd. Het complexe proces van globalisering heeft ook gevolgen voor de identiteit van de Nederlandse burgers. Deze nieuwe invloed van buitenaf heeft invloed op de cultuur in Nederland. Het multiculturele gehalte is de afgelopen decennia in Nederland erg toegenomen. De diversiteit in Nederland neemt dan ook toe, terwijl de tolerantie van diversiteit door bepaalde groepen blijkt af te nemen. Een ander proces dat gaande is binnen deze samenleving is de toenemende individualisering. Dit zal ook zijn gevolgen hebben voor de pluriformiteit in onze samenleving. Deze processen lijden tot meer conflictsituaties in de samenleving. Deze processen lijden tevens tot het ontstaan van een situatie waarin spreken over ‘dé Nederlander’ steeds lastiger wordt, terwijl steeds meer mensen behoefte lijken te hebben aan een definitie van ‘de Nederlander’.

Vragen aan de lector:

1. Kunt u een kort overzicht geven van het debat over nationale identiteit in de afgelopen decennia? Welke maatschappelijke ontwikkelingen zijn bepalend voor het karakter van het debat? (Multiculturaliteit en immigratie? Veranderende waardering voor het verleden?)
2. Hoe zou u nationale identiteit definiëren en in hoeverre is nationale identiteit van belang?
3. Waarom wordt nationale identiteit als belangrijk ervaren; waarom keert het debat daarover regelmatig terug en welke factoren spelen hierin een rol?
4. Wat creëert verbondenheid tussen Nederlanders onderling?
5. In hoeverre is er een logisch schaalniveau om je het meest mee verbonden te voelen? (stad, provincie, land, Europa, wereld).
6. Wat is de invloed van de verschuiving van sociale groepen waarbij men hoorde, de plaats van tv in de huiskamer en de opkomst van internet en andere moderne media op de identiteitsontwikkeling?

Lector: De lector voor deze lezing is Gert-Jan Segers. Gert-Jan Segers studeerde politieke wetenschappen aan de Rijksuniversiteit Leiden en werkte vervolgens als beleidsmedewerker van de Tweede Kamerfractie van de RPF en als verslaggever voor de EO Radio 1. Van 2000 tot 2007 woonde hij in Cairo en werkte hij als zendingswerker van de GZB aan een christelijk studie-en toerustingscentrum. Gert-Jan Segers is columnist voor het Nederlands Dagblad en volgde aan Johns Hopkins de master International Public Policy met een specialisatie in Midden-Oosten en Islam. Per 1 juli 2008 is Segers directeur van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie, de Mr. G. Groen van Prinsterer Stichting. In die functie wil hij een bijdrage leveren aan het integratiedebat en de rol van moslims daarin.

Lezing 2: “Zo wou Hij met geen volken handelen”

God heeft zich in de Bijbel verbonden met het volk Israel. Dit bepaalt een groot deel van de tijd het doen en laten van het volk, en dus de identiteit. Israel is ook het uitverkoren volk, ‘zo wou Hij met geen volken handelen” zegt psalm 147: 10 (ber.) Deze lezing gaat over de vraag waarom en op welke manier God exclusief met Israel handelde. Ten tweede gaat de lezing in op de vraag of, en zo ja op welke manier God in de tijd na de komst van Jezus met volken handelt. Is het mogelijk om te spreken over een bijzondere band met Nederland, in de zin van de trits ‘God, Nederland en Oranje’? Of is die bijzondere band er wel degelijk en herkennen wij het niet…

Vragen aan de lector:        

1. Kunt u Gods handelen met het volk van Israel kort karakteriseren?
2. In hoeverre was God exclusief met Israel verbonden?
3. Betekent de komst van Jezus en de uitstorting van de Heilige Geest dat God in individuen werkt en dat we niet zomaar kunnen spreken over Gods collectieve handelen?
4. In hoeverre is de Oudtestamentische verhouding van God met een volk/natie of land door te trekken naar de moderne tijd?
5. Hoe is de combinatie God, Nederland en Oranje ontstaan? Wat was de achtergrond daarvan? Welke consequenties heeft dit denken voor het definieren van de nationale identiteit? Vindt u het zelf een goede en waardevolle gedachte?

6. Zijn we ons te weinig bewust van Gods handelen met de volken?

Lector: De lezing zal worden gehouden door dr. G. C. den Hertog. Gerard Cornelis den Hertog is geboren te Mijdrecht op 25 augustus 1949. Hij studeerde van 1967-1974 theologie, achtereenvolgens in Utrecht, Apeldoorn en Kampen. In Kampen promoveerde hij in 1989 bij prof. dr. J. T. Bakker op de theologie van Hans Joachim Iwand. Sinds 1974 is hij christelijk gereformeerd predikant, in respectievelijk Kornhorn en Leiden. In 2001 werd hij benoemd tot hoogleraar ethiek en andere systematische vakken aan de Theologische Universiteit Apeldoorn. Van 1988 tot 1992 was hij parttime universitair docent aan de Theologische Universiteit Kampen, en van mei 1995 tot augustus 1996 was hij hier ook postgraduate onderzoeker.

Lezing 3 ‘Dubbel paspoort’

In deze derde lezing zal ingegaan worden op de identiteit van Christenen in de wereld. De lector zal te rade gaan bij de theoloog Oliver O’Donovan. Vanuit een politiek-theologisch perspectief relativeert hij de nationale identiteit en geeft hij aan hoe hij dit ziet als tijdelijk construct onder Gods voorzienigheid. In de lezing zal naar voren komen hoe een christen zich moet verhouden ten opzichte van iets als een nationale identiteit en wanneer we deze moeten relativeren.

Vragen aan de lector:

1. Zijn er landgrensoverschrijdende identiteitskenmerken?
2. Welke waarde moeten we als Christenen aan de nationale identiteit toekennen?
3. Wat bepaalt voor een Christen zijn of haar identiteit?
4. Welke invloed heeft de kerk op de identiteit?

Lector: Esther Jonker is 27 mei 1980 geboren in Alblasserdam. Na haar VWO behaald te hebben, studeerde ze Nederlandse Taal en Cultuur in Leiden en werd ze lid van het C.S.F.R. dispuut Panoplia. In 2004 studeerde ze cum laude af en in september 2005 begon ze als promovendus bij de opleiding Nederlandse Taal en Cultuur. Sinds 2008 is ze lid van de Stichting de Nationale DenkTank. Daarnaast is ze actief bij de ChristenUnie als secretaris en kandidaat voor de gemeenteraadsverkiezingen 2010.